Opgelucht slaagden we er in Nederland in om in drie maanden de eerste golf van Corona besmettingen onder controle te brengen. De ‘intelligente’ lockdown was succesvol; de drukte op de intensive care bereikte nooit de niet te behappen omvang. Maar er gingen ook dingen niet goed. Zo moesten velen te lange tijd het fysieke contact met dierbaren ontberen of zelfs zonder hen sterven. Laten we dat voortaan anders doen! Wat sterk aan de daling van het aantal besmettingen heeft bijgedragen was de maatschappelijke acceptatie van vele drastische maatregelen. Er was amper politiek gekissebis en onze mondige samenleving hield beduusd haar mond. Zowel verbaasd als trots deelden we de mening dat de indamming het resultaat was van ‘samen’; alle ‘ikken’ hadden een niet gebruikelijke stap terug gedaan.
Dalende grafieken van intensive cares haalden de samenleving echter snel uit haar verhoogde saamhorigheid. De roep om terug te keren naar het oude werd rap een harde maatschappelijke schreeuw. Mensen snakten naar hun vertrouwde leven met drukte, doelen en contacten. Op zichzelf zijn, in de stilte zijn, rust nemen; het is voor velen zeer ongewoon en onbehaaglijk. Wat bij dit alles opvalt is de enorme hunkering naar vertier en ontspanning: een terrasje ‘pikken’ ontpopte zich als een eerste levensbehoefte, op vakantie gaan een must om het leven vol te houden. Dat het minuscule beestje op zijn terugkeer loerde legde dan ook geen gewicht in de schaal. Dat er geen tijd voor bezinning werd genomen, en ook niet voor later is ingepland, doet het ergste vrezen; het duurzaam verankeren van meer ‘samen’, waar we zo blij mee waren, heeft het afgelegd tegen het vastklampen aan wat vertrouwd is.
Toen de dreiging minder heftig en acuut werd negeerden velen de leefregels waartoe de overheid opriep. Nu de cijfers weer sterk zijn opgelopen is de vrije geest moeilijk terug in de fles te krijgen; ‘samen’ wordt overspoeld door het ongeduld van vele ‘ikken’, niet alleen van jongeren. Het contrast met maart/april werd nog verstrekt door demonstraties en rechtszaken tegen alle preventieve maatregelen die nodig bleven; Corona is zelfs Waanzin geworden. Mensen geven, ook nu de tweede golf zich ontvouwd, aan zich beroofd te voelen van hun vrijheid dat ze als een persoonlijk recht beschouwen.
Vrijheid wordt in onze samenleving door nogal wat mensen gezien als het individuele recht onbegrensd te kunnen doen en te zeggen waar je behoefte aan hebt; op elk moment, in elke omstandigheid. Diehards onder hen maken zichtbaar dat wie vrijheid zo interpreteert meedogenloos wordt. Zij belichamen het misverstand dat vrijheid pas vrijheid is als deze onbegrensd is. Terwijl in beginsel onze persoonlijke vrijheid berust op de ruimte die de ander, of in het groot de samenleving, jou toestaat. Vrijheid vindt zijn fundament dan ook altijd in ‘samen’. Daarbij is vrijheid altijd begrensd, anders zou de ruimte die er is niet als vrijheid kunnen worden ervaren.
Vrijheid vraagt dus om heldere afspraken over tot hoever je persoonlijke vrijheid reikt, ter bescherming van elkaars kwetsbaarheid. Vandaag ben jij immers de sterke, morgen jij de zwakke. Vrijheid vraagt om met respect de geboden ruimte te betreden en om haar begrenzingen mee te bewaken. Wie de grenzen van zijn vrijheid niet respecteert, gaat immers over de grenzen en de vrijheid van de ander heen. We zien dit vaak terug in elkaar kwetsen onder het mom van vrijheid van meningsuiting. Minachting van de ander is een bron van vele maatschappelijke problemen. Ook de vrijheden die Moeder Aarde ons toestaat om overal te wonen, haar luchtruim te gebruiken, haar zuurstof in te ademen, ons met haar gewassen te voeden, haar water te drinken zijn we als mensheid gaan beschouwen als iets wat ons toekomt, niet als een kostbaar geschenk om te koesteren.
Een tweede misverstand is dat vrijheid uitsluitend gaat over onze ruimte in de samenleving. Het laat zien hoe sterk de hedendaagse mens gefocust is op zijn uiterlijke rol en zich niet bewust is van het feit dat zijn innerlijke ruimte nog veel bepalender is voor zijn gevoel van vrijheid. Dan gaat het om de kunst te verstaan te midden van vele wereldse beperkingen je een vrij mens te voelen. Het is juist deze innerlijke vrijheid die helpt met gelijkmoedigheid om te gaan met maatregelen als nu in de Corona crisis. Deze vrijheid versterken vraagt om een innerlijk proces, om bewustwording, rust en stilte.
Laten we hoe dan ook van vrijheid genieten door het als een groot cadeau te zien en steeds de afstemming te zoeken met een ieder met wie we de geboden ruimte delen. Vrijheid is niet van ‘ik’, het is van ‘samen’. Respecteren van begrenzingen, zie het als jouw bijdrage aan de instandhouding van de gigantische vrijheid die nog altijd resteert. Wees de ander die dit ook doet dankbaar waardoor deze crisis nog meer ‘samen’ kan opleveren. Verinnerlijk je vreugde en dankbaarheid daarover. Je hebt alle ruimte hierin je eigen weg te gaan, daarvoor is de 1,5 meter regel of zelfs een mondkapje geen belemmering; innerlijk ben je vrij. En vergeet niet: we waren zo trots op ‘samen’ in maart/april terwijl we toen het meest begrensd waren.
Jolanda en Ad Vermeer
Aardewijs