Over nieuw leiderschap

Minister Kasja Ollongren maakte afgelopen week onbedoeld een vertrouwelijke notitie met de tekst “positie Omtzigt, functie elders” openbaar. Tijdens het daarover gevoerde debat rekende zij zich het voorval erg aan. Wat gebeurd was had echter meer de schijn van een heilzame ingreep van het toeval. Iets dat moest plaatsvinden om ons allen iets duidelijk te maken, wat anders niet of amper aan de orde zou zijn gekomen; de behoefte aan nieuw leiderschap.

Het gevoerde debat maakte de noodzaak tot verandering meer dan duidelijk. Het bracht echter weinig zicht op de inhoud van het beoogde nieuwe leiderschap. Als de gewenste vernieuwing gaat bestaan uit het anders organiseren van ‘macht’ en ‘tegenmacht’ blijft ‘macht’ centraal staan en zal er wezenlijks niks veranderen. ‘Macht’ is immers niets anders dan georganiseerde ongelijkheid waarbij geregeld is wie bepalend is voor wie. Het denken in macht komt voort uit ‘een oud verhaal’ dat inmiddels vrijwel de gehele mensheid leeft; een verzameling denkwijzen (paradigma’s) die door de generaties heen in onze genen zijn gaan zitten.

Onbewust zijn we dat ‘oude verhaal’ gaan leven, dat van de mens die heerst; over de Aarde, over medemensen, over zichzelf. Die leeft alsof hij onkwetsbaar is, niet afhankelijk, altijd in een stressvolle competitie om boven de ander uit te steken. In materiele zin heeft het ons veel gebracht maar de huidige crises tonen aan dat we er als mensheid in vastgelopen zijn. We zijn de verbinding verloren met wie we werkelijk zijn, met dat wat ons overstijgt en met de Aarde die ons voorziet van alles om te leven zoals huisvesting, zuurstof, water en voedsel. Ook zijn we enorm afstandelijk geworden tot onze medemensen, zowel ver weg als dichtbij, zelfs vaak tot hen die ons dierbaar zijn. Leven is geworden tot verdedigen van ‘wat van mij is’ of veroveren van meer. Mededogen is vaak ver te zoeken. Daar midden in zittend beseffen we vaak niet hoe hard we zijn naar iedereen en alles om ons heen. En wat dat voor ons zelf betekent.

We mogen hopen dat zij die wij gemachtigd hebben om ons land te leiden op zoek durven te gaan naar wat schuil gaat achter de Coronacrisis, de klimaatcrisis, de ecologische crisis, de vluchtelingencrisis, de toeslagencrisis, crises door het niet functioneren van de democratie e.a.. Al deze crises spelen niet zonder reden tegelijkertijd, het is geen toeval; ze zijn er om ons iets duidelijk te maken, dat er fundamenteel iets moet veranderen. Voor de omslag is het inzicht nodig dat de huidige mens leeft in de ontkenning van zijn ware aard, dat hij o.a. kwetsbaar en afhankelijk is in plaats van almachtig. Dat hij niet alles naar zijn hand kan zetten maar deel is van een kosmisch levensweb met zijn eigen wetmatigheden.

De mens maakt deel uit van een evolutionair proces met als resultaat een steeds toenemend bewustzijn. Vergelijk je ouders maar met jezelf en jezelf met de volgende generatie, dan zie je hoe snel wij veranderen. Dit vraagt van de samenleving om steeds mee te transformeren. Maar onze structuren en instanties kunnen dit niet bijbenen waarbij de heersende mens naar machtsmiddelen grijpt om controle te houden. Met als gevolg dat vertrouwen uit de samenleving is verdwenen. We zien dit o.a. terug bij de overheid die steeds vaker de eigen burgers klem zet in plaats van beschermt. Dit zijn geen incidenten, er is iets fundamenteels mis in ons maatschappelijk bestel.     

Wie dieper naar de huidige wereld kijkt kan ontwaren dat we als mensheid ‘een sprongetje’( de mensheid is nog jong!) aan het maken zijn; niet alleen de chaos maar ook het verlangen van veel mensen naar een ander bestaan zijn daar getuigen van. Om als mensheid de noodzakelijke metamorfose door te maken moeten we los komen van paradigma’s waarvan we ons niet bewust zijn. Uit onderzoek is helaas gebleken dat we als soort niet erg getalenteerd zijn in transformeren. We laten ons maar moeilijk overtuigen van de noodzaak tot veranderingen. Voor het nieuwe zit er vaak niks anders op dan zich te bewijzen, langzaam aan terrein te winnen en het oude te verdringen. Dit is triest voor allen die lijden onder het huidige bestel, ook voor hen die dit niet zo ervaren. Van pioniers vraagt het naast vasthoudendheid veel geduld.  

Belangrijk voor de noodzakelijke fundamentele omslag is ‘een nieuw verhaal’ dat inspireert. Een boodschap die mensen raakt in hun mens zijn en vertrouwen wekt omdat zij zich er in herkennen. Zij zullen zich niet verzetten tegen de spiegel die wordt voorgehouden omdat ze zich aangetrokken voelen tot een nieuwe werkelijkheid die zij eerder niet konden zien. Laten we bereid zijn te luisteren naar eigentijdse profeten, naar hun wijsheid en visie waarbij het altijd pioniers zijn die het verhaal verder brengen. Zo zal ook dit keer ‘het nieuwe verhaal’ inhoud krijgen en het oude gaan verdringen. Het is een evolutionair proces; de verandering dient zich aan en gaat gebeuren. Van nieuw leiderschap wordt gevraagd moedig op zoek te gaan naar diepe wijsheid om daarmee een nieuwe bodem onder het bestaan te gaan leggen.

Gelukkig heeft evolutie ons bewustzijn zodanig doen groeien dat wij in staat zijn medeschepper te zijn van een harmonieuzere, duurzamere samenleving. We hoeven niet te wachten op toestemming of leiding die ons vertelt hoe dit moet. Vanaf nu kan elk van ons besluiten zijn leven anders vorm te geven door op zoek te gaan naar innerlijke leiding. Ga putten uit de bron vol universele wijsheid die we met elkaar delen. De richting die je dan gewezen wordt zal je thuis brengen. Je weet vooraf niet waartoe het precies gaat leiden maar dat hindert je niet langer. Je voelt immers aan dat vertrouwen als vanzelf in je terugkeert omdat de behoefte te heersen uit je systeem aan het verdwijnen is .

Leiders zijn nodig om te verbinden, energie te bundelen, voor verdieping te zorgen. Nieuw leiderschap vraagt nu om te durven vliegen op het innerlijke kompas van universele wijsheid, niet op macht, niet op slim- of sluwheid. Het eigenbelang van groepen dienen kan niet langer, gelijkheid staat centraal. De mens wordt voortaan bediend in zijn relatie tot het grote geheel. Dit alles vraagt van leiders er op te vertrouwen dat mensen het nieuwe verhaal zullen verstaan omdat het zo dicht bij hen staat. Dan kan samen een koers gevlogen worden die heilzaam is voor alle leven. Gelijk de ganzen zullen zij die meevliegen de leider bemoedigen en aangeven als het te hard gaat. Als hij moe wordt neemt één van zijn volgers het over want allen hebben zij hetzelfde interne kompas. De leider wordt bevrijdt van zijn eenzaamheid, ‘samen’ keert weer terug. Hij die voorgaat in ‘het nieuwe verhaal’ zal oprecht worden gedragen.

Wij hopen dat de ‘in Den Haag’ uitgesproken beloften van verandering en nieuw leiderschap aansluiten bij het diepe verlangen van veel mensen. Laten wij echter niet wachten tot ‘het nieuwe verhaal ‘ daar is uitgekristalliseerd en voet aan de grond heeft gekregen. Je bent dienstbaar aan het grote geheel als je het zelf anders gaat doen, pionier durft te zijn in het vliegen op het innerlijke kompas dat wij met elkaar delen. Zo maken we ons klaar om, als het moment daar is samen één grote vlucht te vormen.

Jolanda en Ad Vermeer
Aardewijs